9 stycznia 2026

Gdy układ odpornościowy atakuje jelita

Spis treści:

Kto choruje i jakie są objawy?
Jak diagnozujemy ChLC?
Leczenie: od klasycznych metod po nowoczesną terapię biologiczną
Bezpieczeństwo terapii biologicznych w różnych grupach wiekowych
Nowe perspektywy: badania kliniczne i terapia mirikizumabem
Podsumowanie

 

Kto choruje i jakie są objawy?

ChLC najczęściej ujawnia się u młodych dorosłych między 16. a 30. rokiem życia, choć może wystąpić w każdym wieku [1,2]. Objawy są zróżnicowane – od typowych bólów brzucha, przewlekłych biegunek, utraty masy ciała i zmęczenia, po powikłania takie jak przetoki, ropnie czy zwężenia jelit [1,2]. U wielu pacjentów obserwuje się także objawy pozajelitowe, np. zmiany skórne (rumień guzowaty, piodermia zgorzelinowa) czy zapalenia stawów [1,2].

Co istotne, choroba często wiąże się z zaburzeniami stanu odżywienia. Według danych klinicznych 15-40% dorosłych pacjentów z ChLC ma otyłość, a dodatkowe 20-40% nadwagę, co może wynikać z nieprawidłowego wchłaniania, przewlekłego stanu zapalnego oraz ograniczeń dietetycznych [3,5].

Jak diagnozujemy ChLC?

Najpierw ocenia się objawy kliniczne (przewlekła biegunka, bóle brzucha, zmęczenie, objawy pozajelitowe) oraz wyklucza inne przyczyny zapalenia jelit na podstawie wywiadu i badania fizykalnego.

W kolejnym kroku wykonuje się badania laboratoryjne: morfologia (anemia, leukocytoza, trombocytoza), CRP, OB, albumina, ocena niedoborów mikroelementów oraz kalprotektyna w kale jako czuły marker zapalenia jelit.

Następnie przeprowadza się endoskopię (ileokolonoskopia z pobraniem wycinków), która jest złotym standardem diagnostycznym. Typowe zmiany to podłużne owrzodzenia, obrzęk, rumień, obraz „brukowania” błony śluzowej. Biopsje są pobierane zarówno z obszarów zmienionych, jak i niezmienionych.

Obrazowanie (enterografia MR, ultrasonografia jelitowa) służy do oceny rozległości choroby, wykrywania zmian w jelicie cienkim oraz powikłań (przetoki, ropnie). MR enterografia jest preferowana ze względu na brak promieniowania.

Ostateczne potwierdzenie uzyskuje się poprzez badanie histopatologiczne: typowe cechy to naciek zapalny, ogniskowość zmian, ziarniniaki nabłonkowate (obecne w mniejszości przypadków), agregaty limfoidalne i metaplazja gruczołów odźwiernikowych.

Według wytycznych American College of Gastroenterology, rozpoznanie wymaga integracji obrazu klinicznego, endoskopowego, radiologicznego i histopatologicznego – nie istnieje pojedynczy test potwierdzający chorobę.

Leczenie: od klasycznych metod po nowoczesną terapię biologiczną

Leczenie ChLC jest wieloletnie i ma na celu indukcję oraz utrzymanie remisji, zapobieganie powikłaniom i poprawę jakości życia [1,2]. W fazie indukcyjnej stosuje się glikokortykosteroidy (np. budezonid w lokalizacji krętniczo-kątniczej), a w przypadku steroidooporności lub zależności – leki immunosupresyjne (tiopuryny, metotreksat) lub biologiczne [1,2].

Wśród leków biologicznych dostępne są [1,2]:

• Przeciwciała anty-TNF (infliksymab, adalimumab)
• Vedolizumab (blokujący integrynę α4β7)
• Ustekinumab (hamujący IL-12/IL-23)

Wybór leku zależy od fenotypu choroby, lokalizacji zmian, obecności przetok oraz profilu bezpieczeństwa [1,2].

Bezpieczeństwo terapii biologicznych w różnych grupach wiekowych

Powikłania leczenia biologicznego różnią się w zależności od wieku pacjenta. U dzieci i młodzieży najczęstsze są reakcje infuzyjne i iniekcyjne, infekcje (głównie wirusowe i bakteryjne) oraz immunogenność prowadząca do powstawania przeciwciał przeciwko lekowi [6-9]. U dorosłych dominują infekcje (płuc, dróg moczowych, skóry), reakcje nadwrażliwości oraz zwiększone ryzyko nowotworów skóry i chłoniaków, zwłaszcza przy terapii anty-TNF w skojarzeniu z immunosupresją [10-13].

U osób starszych (≥60 lat) powikłania występują częściej i obejmują głównie ciężkie infekcje, nowotwory oraz zaburzenia czynności wątroby [14,15]. Ryzyko powikłań wzrasta istotnie przy współistniejących chorobach. W tej grupie wiekowej nowoczesne leki biologiczne o selektywnym mechanizmie działania, takie jak vedolizumab czy ustekinumab, mogą być preferowane ze względu na niższe ryzyko infekcji w porównaniu z anty-TNF, szczególnie u pacjentów z wysokim indeksem chorób współistniejących [15,16].

Nowe perspektywy: badania kliniczne i terapia mirikizumabem

Obecnie w leczeniu ChLC trwają intensywne prace nad nowymi cząsteczkami, które mogą zaoferować dodatkowe opcje terapeutyczne, szczególnie dla pacjentów z chorobą oporną na dotychczasowe leczenie. Jednym z obiecujących kierunków jest terapia ukierunkowana na interleukinę-23 (IL-23), cytokinę odgrywającą kluczową rolę w patogenezie zapalenia w ChLC [17].

Mirikizumab – humanizowane przeciwciało monoklonalne skierowane przeciwko podjednostce p19 interleukiny-23 – jest obecnie przedmiotem zaawansowanych badań klinicznych [17]. Najnowsze wyniki z badania fazy 3 VIVID-1, opublikowane w The Lancet w 2024 roku, wykazały skuteczność mirikizumabu w indukcji i utrzymaniu remisji klinicznej oraz odpowiedzi endoskopowej u pacjentów z umiarkowaną do ciężkiej postacią ChLC [17]. W badaniu tym mirikizumab wykazał non-inferiority (nie był gorszy) w porównaniu z ustekinumabem w osiąganiu remisji klinicznej w 52. tygodniu leczenia [2,17]. Co ważne, mirikizumab cechuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa, a jego selektywne działanie może ograniczać ryzyko ogólnoustrojowych skutków ubocznych [17,18].

W Polsce prowadzone są badania kliniczne oceniające skuteczność i bezpieczeństwo mirikizumabu u pacjentów z aktywną chorobą Leśniowskiego-Crohna. Uczestnicy mają możliwość skorzystania z innowacyjnej terapii pod ścisłym nadzorem specjalistów, zgodnie z protokołem badania i najwyższymi standardami opieki medycznej.

Podsumowanie

Choroba Leśniowskiego-Crohna to poważne, przewlekłe schorzenie wymagające zindywidualizowanego i często wielokierunkowego leczenia. Dzięki postępowi medycyny dysponujemy coraz skuteczniejszymi terapiami, w tym lekami biologicznymi, które umożliwiają osiągnięcie głębokiej remisji i poprawę jakości życia [1,2]. Badania nad nowymi cząsteczkami, takimi jak mirikizumab, dają nadzieję na jeszcze lepsze opcje terapeutyczne dla pacjentów z trudną do kontrolowania postacią choroby [17].

Źródła:

• AGA Clinical Practice Guidelines on the Medical Management Of Moderate to Severe Luminal and Perianal Fistulizing Crohn’s Disease.

Feuerstein JD, Ho EY, Shmidt E, et al. Gastroenterology. 2021;160(7):2496-2508. doi: 10.1053/j.gastro.2021.04.022.

• ACG Clinical Guideline: Management of Crohn’s Disease in Adults.

Lichtenstein GR, Loftus EV, Afzali A, et al. The American Journal of Gastroenterology. 2025;120(6):1225-1264. doi:10.14309/ajg.0000000000003465.

• Unravelling the Relationship Between Obesity and Inflammatory Bowel Disease.

Sun J, Brooks EC, Houshyar Y, et al. Inflammatory Bowel Diseases. 2025;izaf098. doi:10.1093/ibd/izaf098.

• Obesity in IBD: Epidemiology, Pathogenesis, Disease Course and Treatment Outcomes.

Singh S, Dulai PS, Zarrinpar A, Ramamoorthy S, Sandborn WJ. Nature Reviews. Gastroenterology & Hepatology. 2017;14(2):110-121. doi:10.1038/nrgastro.2016.181.

• Prevalence and Associated Factors of Obesity in Inflammatory Bowel Disease: A Case-Control Study.

Losurdo G, La Fortezza RF, Iannone A, et al. World Journal of Gastroenterology. 2020;26(47):7528-7537. doi:10.3748/wjg.v26.i47.7528.

• Safety of Biological Therapy in Children With Inflammatory Bowel Disease.

D’Arcangelo G, Distante M, Raso T, et al. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition. 2021;72(5):736-741. doi:10.1097/MPG.0000000000003044.

• Anti-Tumor Necrosis Factor-Α Use in Pediatric Inflammatory Bowel Disease-Reports from a Romanian Center.

Matran R, Diaconu AM, Iordache AM, et al. Pharmaceuticals (Basel, Switzerland). 2025;18(1):84. doi:10.3390/ph18010084.

• Inflammatory Bowel Disease in Children and Adolescents.

Rosen MJ, Dhawan A, Saeed SA. JAMA Pediatrics. 2015;169(11):1053-60. doi:10.1001/jamapediatrics.2015.1982.

• Safety of Infliximab and Adalimumab in Pediatric Inflammatory Bowel Diseases: A Disproportionality Analysis from the FAERS Database.

Deng Y, Shi S, Feng S, et al. BMC Gastroenterology. 2025;25(1):560. doi:10.1186/s12876-025-04154-w.

• AGA Living Clinical Practice Guideline on the Pharmacologic Management of Moderate-to-Severe Crohn’s Disease.

Scott FI, Ananthakrishnan AN, Click B, et al. Gastroenterology. 2025;169(7):1397-1448. doi: 10.1053/j.gastro.2025.09.038.

• Review Article: Managing the Adverse Events Caused by Anti-TNF Therapy in Inflammatory Bowel Disease.

Shivaji UN, Sharratt CL, Thomas T, et al. Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 2019;49(6):664-680. doi:10.1111/apt.15097.

• Adverse Events of Biologic or Small Molecule Therapies in Clinical Trials for Inflammatory Bowel Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis.

Wang K, Zhu Y, Liu K, Zhu H, Ouyang M. Heliyon. 2024;10(4):e25357. doi: 10.1016/j.heliyon.2024.e25357.

• Biologic Therapies and Risk of Infection and Malignancy in Patients With Inflammatory Bowel Disease: A Systematic Review and Network Meta-Analysis.

Bonovas S, Fiorino G, Allocca M, et al. Clinical Gastroenterology and Hepatology: The Official Clinical Practice Journal of the American Gastroenterological Association. 2016;14(10):1385-1397.e10. doi:10.1016/j.cgh.2016.04.039.

• AGA Clinical Practice Update on Management of Inflammatory Bowel Disease in Elderly Patients: Expert Review.

Ananthakrishnan AN, Nguyen GC, Bernstein CN. Gastroenterology. 2021;160(1):445-451. doi:10.1053/j.gastro.2020.08.060.

• Practical Advice for the Management of Older Adults with Inflammatory Bowel Disease.

Kochar B, Katz S, Faye AS. The American Journal of Gastroenterology. 2025;120(Suppl 10):S17-S26. doi:10.14309/ajg.0000000000003641.03.

• Comorbidity Influences the Comparative Safety of Biologic Therapy in Older Adults With Inflammatory Bowel Diseases.

Cheng D, Kochar B, Cai T, Ritchie CS, Ananthakrishnan AN. The American Journal of Gastroenterology. 2022;117(11):1845-1850. doi:10.14309/ajg.0000000000001907.

• Efficacy and Safety of Mirikizumab in Patients With Moderately-to-Severely Active Crohn’s Disease: A Phase 3, Multicentre, Randomised, Double-Blind, Placebo-Controlled and Active-Controlled, Treat-Through Study.

Ferrante M, D’Haens G, Jairath V, et al. Lancet (London, England). 2024;404(10470):2423-2436. doi:10.1016/S0140-6736(24)01762-8.

• Efficacy and Safety of Mirikizumab in a Randomized Phase 2 Study of Patients With Crohn’s Disease.

Sands BE, Peyrin-Biroulet L, Kierkus J, et al. Gastroenterology. 2022;162(2):495-508. doi:10.1053/j.gastro.2021.10.050.